2D ro'yxat (Matritsa) nima?

Hozirgacha biz oddiy ro'yxatlar bilan ishlayotgan edik — bu bir qatorli, chiziqli ma'lumotlar to'plami. Lekin ba'zida ma'lumotlar ikki o'lchamli bo'ladi: jadvallar, shaxmat taxtasi, sinf jadvali yoki o'tirishlar rejasi. Bunday ma'lumotlarni saqlash uchun 2D ro'yxat (matritsa) ishlatiladi.

2D ro'yxat — bu ro'yxat ichida ro'yxatlar. Ya'ni, har bir element o'zi ham bir ro'yxat bo'ladi. Buni qatorlar va ustunlar bilan ifodalash mumkin.

Misol: O'tirishlar zali — 3 qator, har qatorda 3 o'rindiq:

# 3x3 o'tirishlar rejasi (True = band, False = bo'sh)
zal = [
    [True,  False, True ],   # 1-qator
    [False, False, True ],   # 2-qator
    [True,  True,  False]    # 3-qator
]

print(zal)
# [[True, False, True], [False, False, True], [True, True, False]]

Ko'rib turganingizdek, zal ro'yxati 3 ta kichik ro'yxatdan iborat. Har bir kichik ro'yxat — bitta qator.

Boshqa misol: Tic-tac-toe (X va O) o'yini taxtasi:

# 3x3 Tic-tac-toe taxtasi
taxta = [
    ["X", "O", "X"],
    ["O", "X", "O"],
    ["X", " ", "O"]
]

# Taxtani chiroyli chiqarish
for qator in taxta:
    print(qator)
# ['X', 'O', 'X']
# ['O', 'X', 'O']
# ['X', ' ', 'O']

Raqamli matritsa yaratish:

# 3x3 raqamli matritsa
matritsa = [
    [1, 2, 3],
    [4, 5, 6],
    [7, 8, 9]
]

# Matritsani chiqarish
print("Matritsa:")
for qator in matritsa:
    print(qator)

# Chiqish:
# Matritsa:
# [1, 2, 3]
# [4, 5, 6]
# [7, 8, 9]

2D ro'yxat xususiyatlari:

• len(matritsa) — qatorlar soni (nechta ichki ro'yxat bor)
• len(matritsa[0]) — ustunlar soni (birinchi qatordagi elementlar soni)
• Har bir qator har xil uzunlikda bo'lishi mumkin, lekin odatda teng bo'ladi

matritsa = [
    [1, 2, 3],
    [4, 5, 6],
    [7, 8, 9]
]

print("Qatorlar soni:", len(matritsa))       # 3
print("Ustunlar soni:", len(matritsa[0]))    # 3
print("Jami elementlar:", len(matritsa) * len(matritsa[0]))  # 9

Muhim qoidalar:

• 2D ro'yxat — bu ro'yxat ichidagi ro'yxatlar
• Har bir ichki ro'yxat bitta qatorni ifodalaydi
• len(matritsa) qatorlar sonini, len(matritsa[0]) ustunlar sonini beradi
• Matritsa — jadval ko'rinishidagi ma'lumotlarni saqlashning eng qulay usuli

📝 Vazifa

2D ro'yxat yarating

Quyidagi amallarni bajaring:

1. 3 qator va 3 ustundan iborat sinf jadvali yarating (har bir qator — bir hafta kuni: Dushanba, Seshanba, Chorshanba; har bir ustun — bir dars: Matematika, Fizika, Ingliz tili)
2. Jadvalni for tsikli yordamida qator-qator chiqaring
3. Jadvalda nechta qator va nechta ustun borligini chiqaring

Bu mashq orqali siz:

• 2D ro'yxat tuzilmasini tushunasiz
• Ro'yxat ichida ro'yxat yaratishni o'rganasiz
• len() funksiyasini 2D ro'yxatga qo'llashni bilib olasiz