Maxsus metodlar — dunder metodlar

Python da ba'zi metodlar ikki tomonlama pastki chiziq bilan yoziladi: __init__, __str__ va boshqalar. Ular dunder metodlar (dunder methods) deyiladi — "double underscore" so'zidan olingan.

Dunder metodlar — Python o'zi ma'lum holatlarda avtomatik chaqiradigan maxsus metodlar. Ularni siz to'g'ridan-to'g'ri chaqirmaysiz — Python o'zi chaqiradi.

Masalan, __init__ dan allaqachon foydalanganmiz — u obyekt yaratilganda avtomatik chaqiriladi. __str__ esa print() chaqirilganda avtomatik ishga tushadi.

Asosiy dunder metodlari:

class Kitob:
    def __init__(self, nomi, sahifalar):
        # Obyekt yaratilganda chaqiriladi
        self.nomi = nomi
        self.sahifalar = sahifalar

    def __str__(self):
        # print(kitob) yoki str(kitob) chaqirilganda
        return f"Kitob: {self.nomi} ({self.sahifalar} sahifa)"

    def __len__(self):
        # len(kitob) chaqirilganda
        return self.sahifalar

    def __eq__(self, boshqa):
        # kitob1 == kitob2 chaqirilganda
        return self.nomi == boshqa.nomi

    def __add__(self, boshqa):
        # kitob1 + kitob2 chaqirilganda
        return Kitob(f"{self.nomi} + {boshqa.nomi}", self.sahifalar + boshqa.sahifalar)

k1 = Kitob("Python", 300)
k2 = Kitob("OOP", 250)

print(k1)           # Kitob: Python (300 sahifa)  — __str__ chaqirildi
print(len(k1))      # 300  — __len__ chaqirildi
print(k1 == k2)     # False  — __eq__ chaqirildi
k3 = k1 + k2        # __add__ chaqirildi
print(k3)           # Kitob: Python + OOP (550 sahifa)

Har bir dunder metod muayyan Python operatori yoki funksiyasiga mos keladi:

Dunder metodlar sizning klasslaringizni Python ning o'rnatilgan turlari kabi ishlashiga imkon beradi. len([1,2,3]) ishlasa — len(k1) ham ishlashi mumkin!

Muhim qoidalar:

• Dunder metodlar ikki tomonlama pastki chiziq __ bilan yoziladi
• Python ularni ma'lum operatorlar yoki funksiyalar chaqirilganda avtomatik ishlatadi
• __init__ — yaratish, __str__ — ko'rsatish, __len__ — uzunlik, __eq__ — tenglik, __add__ — qo'shish
• Dunder metodlar klasslaringizni Python ning o'rnatilgan turlari kabi tutadi

📝 Vazifa

Dunder metodlarni tekshirish

Quyidagi savollarga javob bering va maxsus metodlar haqida bilimingizni mustahkamlang:

1. "Dunder" so'zi nima degan ma'noni anglatishini eslang
2. print(obj) chaqirilganda qaysi dunder metod ishga tushishini aniqlang
3. len(obj) chaqirilganda qaysi dunder metod ishlatilishini toping
4. + operatorini klasslarda ishlatish uchun qaysi dunder metod yozilishi kerakligini aniqlang