Ota va bola klasslar

Meros olish sintaksisini bildik. Endi to'liq ota-bola klass ierarxiyasini quramiz. Ota klassda umumiy atributlar va metodlar, bola klassda o'ziga xos atributlar va metodlar bo'ladi.

Misol: geometrik shakllar. Har qanday shaklning ismi bor — bu umumiy. Ammo maydon hisoblash usuli har xil: kvadratda tomon², doirada π × r².

class Shakl:
    def __init__(self, ism):
        self.ism = ism          # umumiy atribut

class Kvadrat(Shakl):
    def __init__(self, tomon):
        self.ism = "Kvadrat"   # ota klassdan o'zlashtirilgan
        self.tomon = tomon     # o'ziga xos atribut

    def maydon(self):          # o'ziga xos metod
        return self.tomon ** 2

class Doira(Shakl):
    def __init__(self, radius):
        self.ism = "Doira"
        self.radius = radius

    def maydon(self):
        return 3.14 * self.radius ** 2

k = Kvadrat(5)
print(k.ism)       # Kvadrat — ota klassdan
print(k.maydon())  # 25 — o'z metodi

d = Doira(3)
print(d.ism)       # Doira
print(d.maydon())  # 28.26

Natija:

Kvadrat
25
Doira
28.26

Kvadrat va Doira har ikkalasi Shakl dan meros oladi. ism atributi ota klassda ta'riflangan bo'lsa ham, bola klasslar uni o'zlarida ishlatadi. maydon() esa har bir bola klassda o'z hisoblash usuli bilan yozilgan.

Bola klass o'z __init__ ini yozganda, ota klassning __init__ ni alohida chaqirish kerak bo'ladi (keyingi darsda super() bilan o'rganamiz). Hozir ism ni bevosita o'rnatayapmiz.

# Bir xil ota klass — turli bola klasslar
shakllar = [Kvadrat(4), Doira(5), Kvadrat(7)]
for shakl in shakllar:
    print(f"{shakl.ism}: maydon = {shakl.maydon()}")

Natija:

Kvadrat: maydon = 16
Doira: maydon = 78.5
Kvadrat: maydon = 49

Muhim qoidalar:

• Ota klassda umumiy atributlar va metodlar yoziladi
• Bola klassda o'ziga xos atributlar va metodlar qo'shiladi
• Bola klass ota klassning barcha atributlariga murojaat qila oladi
• Bitta ota klassdan bir nechta bola klass yaratish mumkin

📝 Vazifa

Transport vositasi

Transport ota klassini va Velosiped bola klassini yarating:

1. Transport.__init__(self, ism, tezlik) — ism va tezlik atributlarini saqlang
2. Velosiped(Transport) — Transport dan meros olsin
3. Velosiped.__init__(self, ism, tezlik, tur) — ota klass atributlarini o'rnating, tur ni ham qo'shing
4. Velosiped.malumot(self) — "Velosiped: {ism}, {tezlik} km/h, {tur}" formatida qaytarsin

Misol:

Kiritish:

Trek
30
tog'

Chiqish:

Velosiped: Trek, 30 km/h, tog'