super() funksiyasi

Oldingi darsda bola klassning __init__ metodida ota klassning atributlarini qo'lda yozdik (self.ism = ism). Bu usul ishlaydi, lekin kamchilik bor: ota klass o'zgarsa, bola klassni ham o'zgartirish kerak. super() funksiyasi bu muammoni hal qiladi — ota klassning metodlarini bola klassdan chaqirish imkonini beradi.

class Hayvon:
    def __init__(self, ism, yosh):
        self.ism = ism
        self.yosh = yosh

class It(Hayvon):
    def __init__(self, ism, yosh, zot):
        super().__init__(ism, yosh)   # Hayvon.__init__ ni chaqiradi!
        self.zot = zot                # o'ziga xos atribut

    def __str__(self):
        return f"{self.ism} ({self.zot}), {self.yosh} yoshda"

bobik = It("Bobik", 3, "Labrador")
print(bobik)         # Bobik (Labrador), 3 yoshda
print(bobik.ism)     # Bobik — ota klassdan
print(bobik.yosh)    # 3 — ota klassdan
print(bobik.zot)     # Labrador — o'z atributi

Natija:

Bobik (Labrador), 3 yoshda
Bobik
3
Labrador

super().__init__(ism, yosh) — bu Hayvon.__init__(self, ism, yosh) ni chaqiradi. Ota klass ism va yosh ni o'rnatadi, keyin bola klass zot ni qo'shadi.

super() faqat __init__ da emas, istalgan metodda ishlatilishi mumkin:

class Hayvon:
    def __init__(self, ism):
        self.ism = ism

    def malumot(self):
        return f"Ism: {self.ism}"

class It(Hayvon):
    def __init__(self, ism, zot):
        super().__init__(ism)
        self.zot = zot

    def malumot(self):
        asosiy = super().malumot()    # ota klassning malumot() si
        return f"{asosiy}, Zot: {self.zot}"

bobik = It("Bobik", "Labrador")
print(bobik.malumot())  # Ism: Bobik, Zot: Labrador

Bu usulda It.malumot() ota klassning malumot() ni chaqiradi va ustiga qo'shadi — kodni takrorlamaydi.

Muhim qoidalar:

• super() — ota klassning metodlarini bola klassdan chaqirish
• super().__init__(...) — ota klassning __init__ ini chaqiradi
• super() istalgan metodda ishlatilishi mumkin
• Ota klass o'zgarganda, super() ishlatilsa bola klass avtomatik yangilanadi

📝 Vazifa

Chegirmalik mahsulot

Mahsulot ota klassini va ChegirmalidMahsulot bola klassini yarating:

1. Mahsulot.__init__(self, nom, narx) — ikkala atributni saqlang
2. ChegirmalidMahsulot(Mahsulot) — Mahsulot dan meros olsin
3. ChegirmalidMahsulot.__init__(self, nom, narx, chegirma) — super().__init__() orqali ota klassni chaqiring, chegirma atributini qo'shing
4. yakuniy_narx(self) — narx * (1 - chegirma / 100) qaytarsin
5. __str__ — "Mahsulot: {nom}, {yakuniy_narx()} so'm" formatida qaytarsin

Misol:

Kiritish:

Telefon
5000000
10

Chiqish:

Mahsulot: Telefon, 4500000.0 so'm
4500000.0