Guruhlarni filtrlash muammosi

Oldingi darslarda GROUP BY yordamida qatorlarni guruhlarga bo'lishni va har bir guruh uchun COUNT kabi agregat funksiyalarni hisoblashni o'rgandik. Masalan, har bir kategoriyada nechta mahsulot borligini sanab chiqaramiz:

SELECT kategoriya, COUNT(*) FROM mahsulotlar GROUP BY kategoriya;

Natija quyidagicha bo'ladi:

Elektronika|3
Kanstovar|2
Kitoblar|1
Mebel|2

Endi yangi savol tug'iladi: agar bizga faqat ko'p mahsulotli kategoriyalar kerak bo'lsa-chi? Masalan, tarkibida kamida 2 ta mahsulot bor kategoriyalarni ko'rmoqchimiz. Bunda Kitoblar (atigi 1 ta mahsulot) ro'yxatdan tushib qolishi kerak.

Bu yerda WHERE ishlatish mantiqiy tuyuladi. Lekin WHERE COUNT(*) >= 2 deb yozsak, xatolik chiqadi. Nega? Chunki WHERE guruhlardan oldin ishlaydi — u alohida qatorlarni filtrlaydi, agregat natijalarni emas. Guruhlar hosil bo'lgandan keyin ularni filtrlash uchun bizga boshqa vosita — HAVING kerak.

HAVING — guruhlar uchun filtr

HAVING — bu GROUP BY bilan hosil qilingan guruhlarni filtrlaydigan shart. U WHERE ga juda o'xshaydi, lekin alohida qatorlarni emas, balki butun guruhlarni tekshiradi. Shu sababli HAVING ichida COUNT(*) kabi agregat funksiyalarni ishlatish mumkin.

HAVING har doim GROUP BY dan keyin yoziladi:

SELECT kategoriya, COUNT(*) FROM mahsulotlar GROUP BY kategoriya HAVING COUNT(*) >= 2;

Bu so'rov avval kategoriyalar bo'yicha guruhlaydi, har bir guruhdagi mahsulotlarni sanaydi, so'ngra faqat soni 2 yoki undan ko'p bo'lgan guruhlarni qoldiradi:

Elektronika|3
Kanstovar|2
Mebel|2

Ko'rib turganingizdek, atigi 1 ta mahsuloti bor Kitoblar kategoriyasi natijaga kirmadi — chunki uning soni >= 2 shartiga mos kelmadi.

WHERE va HAVING — farqi nimada?

Bu ikki so'z bir-biriga o'xshaydi, lekin butunlay boshqa bosqichda ishlaydi. Farqni eslab qolish oson:

• WHERE — alohida qatorlarni filtrlaydi. U GROUP BY dan oldin ishlaydi, shuning uchun agregat funksiyani (COUNT, SUM) ishlata olmaydi.
• HAVING — guruhlangandan keyin guruhlarni filtrlaydi. U GROUP BY dan keyin ishlaydi va agregat funksiyalarni ishlata oladi.

SQL so'rovi quyidagi tartibda bajariladi:

1. FROM      — jadvalni oladi
2. WHERE     — qatorlarni filtrlaydi
3. GROUP BY  — qolgan qatorlarni guruhlaydi
4. HAVING    — guruhlarni filtrlaydi
5. SELECT    — natijani chiqaradi
6. ORDER BY  — natijani tartiblaydi

Muhim: Qatorlar uchun shart WHERE ga, guruhlar (agregat) uchun shart esa HAVING ga yoziladi. COUNT(*) >= 2 kabi shart faqat HAVING da ishlaydi.

WHERE va HAVING ni birgalikda ham ishlatish mumkin. Masalan, avval omborida 10 dan ko'p mahsulot bor qatorlarni qoldiramiz, keyin guruhlaymiz va faqat 2 dan ko'p guruhlarni olamiz:

SELECT kategoriya, COUNT(*)
FROM mahsulotlar
WHERE ombor > 10
GROUP BY kategoriya
HAVING COUNT(*) >= 2;

HAVING va ORDER BY birgalikda

Natija bir nechta qator qaytarishi mumkin, shuning uchun aniq tartib uchun oxirida ORDER BY qo'shamiz. Eslang: ORDER BY har doim so'rovning eng oxirida keladi:

SELECT kategoriya, COUNT(*) FROM mahsulotlar GROUP BY kategoriya HAVING COUNT(*) >= 2 ORDER BY kategoriya;

Natija endi alifbo tartibida chiqadi:

Elektronika|3
Kanstovar|2
Mebel|2

Eslatma: So'rovdagi qismlar tartibi qat'iy: WHERE → GROUP BY → HAVING → ORDER BY. Bu tartibni buzsangiz, SQL xatolik beradi.

📝 Vazifa

Onlayn do'konda tarkibida kamida 2 ta mahsulot bor kategoriyalarni topmoqchimiz. mahsulotlar jadvalini kategoriya bo'yicha guruhlab, har bir guruhdagi mahsulotlar sonini hisoblang, so'ngra HAVING yordamida faqat soni 2 yoki undan ko'p bo'lgan kategoriyalarni qoldiring. Natijani alifbo tartibida (kategoriya va son) chiqaring.