Tabriklaymiz — kurs yakuniga keldik!

Kurs davomida biz juda ko'p narsani o'rgandik: SELECT bilan ma'lumot olishni, WHERE bilan filtrlashni, ORDER BY bilan tartiblashni, SUM/COUNT kabi agregat funksiyalarni, GROUP BY bilan guruhlashni va JOIN bilan jadvallarni bog'lashni.

Bu yakuniy darsda mana shu bilimlarning hammasini bitta haqiqiy savolga javob berish uchun birlashtiramiz. Bu — kichik bir loyiha: do'kon egasi sizdan so'rashi mumkin bo'lgan amaliy hisobot.

Loyiha: shaharlar bo'yicha jami savdo

Tasavvur qiling, onlayn do'kon egasi sizga shunday savol berdi:

"Har bir shahardagi mijozlarim menga jami qancha pulga buyurtma berishgan? Eng ko'p savdo qaysi shaharda?"

Bu savolga javob berish uchun bizga uchala jadval ham kerak bo'ladi. Sababini ko'raylik:

mijozlar jadvali — bu yerda mijozning qaysi shaharda ekani yozilgan:

buyurtmalar jadvali — qaysi mijoz qaysi mahsulotni nechtadan olgani:

mahsulotlar jadvali — bu yerda har bir mahsulotning narxi bor:

E'tibor bering: shahar mijozlar jadvalida, narx esa mahsulotlar jadvalida. Bularni bir-biriga bog'lab turgan jadval — buyurtmalar. Demak, savolga javob berish uchun uchala jadvalni ham birlashtirishimiz shart.

Qadam 1 — uchta jadvalni JOIN bilan bog'lash

Avvalgi darslarda biz ikkita jadvalni JOIN qildik. Endi ko'rasizki, uchta jadvalni bog'lash ham xuddi shunday — shunchaki yana bitta JOIN ... ON qo'shamiz.

Bog'lash zanjiri shunday:

• mijozlar.id = buyurtmalar.mijoz_id (qaysi mijoz buyurtma bergan),
• buyurtmalar.mahsulot_id = mahsulotlar.id (qaysi mahsulot buyurtma qilingan).

Jadvallarga qisqa nom (alias) beramiz: mijozlar uchun m, buyurtmalar uchun b, mahsulotlar uchun p.

SELECT m.shahar, p.narx, b.soni
FROM mijozlar m
JOIN buyurtmalar b ON m.id = b.mijoz_id
JOIN mahsulotlar p ON b.mahsulot_id = p.id;

Bu so'rov har bir buyurtma uchun mijozning shahri, mahsulot narxi va soni bitta qatorga "yopishtirib" beradi:

Toshkent|5000000|1
Toshkent|50000|3
Samarqand|12000000|1
Toshkent|3000|10
Toshkent|300000|2
Toshkent|8000|5
Samarqand|250000|4

Eslatma: JOIN larni ketma-ket yozamiz. SQL avval mijozlar va buyurtmalar ni bog'laydi, keyin natijaga mahsulotlar ni qo'shadi. Tartibi muhim emas — natija bir xil chiqadi.

Qadam 2 — har bir buyurtmaning summasini hisoblash

Bitta buyurtmaning umumiy puli — bu narx × soni. Masalan, Ali 1 dona Telefon (narxi 5000000) olgan bo'lsa, bu buyurtma 5000000 * 1 = 5000000 so'm bo'ladi.

SQL da bu — p.narx * b.soni:

SELECT m.shahar, p.narx * b.soni
FROM mijozlar m
JOIN buyurtmalar b ON m.id = b.mijoz_id
JOIN mahsulotlar p ON b.mahsulot_id = p.id;

Toshkent|5000000
Toshkent|150000
Samarqand|12000000
Toshkent|30000
Toshkent|600000
Toshkent|40000
Samarqand|1000000

Endi har bir buyurtmaning puli alohida qatorda turibdi. Bizga esa shahar bo'yicha jami kerak — buni keyingi qadamda yig'amiz.

Qadam 3 — GROUP BY va SUM bilan shahar bo'yicha yig'ish

Endi yuqoridagi summalarni shahar bo'yicha guruhlab, har bir guruhda SUM bilan qo'shamiz:

• GROUP BY m.shahar — qatorlarni shahar bo'yicha guruhlarga ajratadi,
• SUM(p.narx * b.soni) — har bir guruh ichidagi summalarni qo'shadi.

SELECT m.shahar, SUM(p.narx * b.soni)
FROM mijozlar m
JOIN buyurtmalar b ON m.id = b.mijoz_id
JOIN mahsulotlar p ON b.mahsulot_id = p.id
GROUP BY m.shahar;

Samarqand|13000000
Toshkent|5820000

Mana, deyarli tayyor! Endi har bir shahar uchun jami savdo summasi chiqdi. Faqat bitta narsa qoldi — natijani tartiblash.

Qadam 4 — eng katta savdoni yuqoriga: ORDER BY ... DESC

Do'kon egasi "eng ko'p savdo qaysi shaharda?" deb so'ragandi. Shuning uchun natijani summa bo'yicha kamayish tartibida (kattadan kichikka) tartiblaymiz — buning uchun ORDER BY ... DESC:

SELECT m.shahar, SUM(p.narx * b.soni)
FROM mijozlar m
JOIN buyurtmalar b ON m.id = b.mijoz_id
JOIN mahsulotlar p ON b.mahsulot_id = p.id
GROUP BY m.shahar
ORDER BY SUM(p.narx * b.soni) DESC;

Samarqand|13000000
Toshkent|5820000

Tayyor! Endi javob aniq: eng ko'p savdo Samarqandda (13 000 000 so'm), keyin Toshkent (5 820 000 so'm).

Muhim: ORDER BY da SUM(p.narx * b.soni) ifodasini to'liq yozdik. GROUP BY dan keyin tartiblayotganimiz uchun, agregat ifoda bo'yicha tartiblash mumkin.

E'tibor bering: javobda Buxoro yo'q. Sababi — Buxorolik mijoz (Guli) hech qanday buyurtma bermagan, shuning uchun JOIN uni natijaga qo'shmadi.

Yo'l xaritasini takrorlaymiz

Bu loyihada barcha bilimlarni ketma-ket ishlatdik:

1. JOIN (3 jadval) — shahar, narx va sonini bitta joyga to'pladi,
2. narx * soni — har bir buyurtmaning summasini hisobladi,
3. GROUP BY — qatorlarni shahar bo'yicha guruhladi,
4. SUM — har bir guruhdagi summalarni qo'shdi,
5. ORDER BY ... DESC — natijani kattadan kichikka tartibladi.

So'rovdagi elementlar tartibi har doim bir xil: avval FROM ... JOIN ... ON, keyin GROUP BY, eng oxirida ORDER BY.

📝 Vazifa

Pastdagi kod oynasida mahsulotlar, mijozlar va buyurtmalar jadvallari allaqachon yaratilgan va to'ldirilgan. Sizning vazifangiz — har bir shahar bo'yicha jami savdo summasini (narx * soni) hisoblab, shahar va summani summa bo'yicha kamayish tartibida chiqaring. Buning uchun uchala jadvalni JOIN bilan bog'lang.