🎉 Tabriklaymiz!

Siz Ma'lumotlar bazasi va SQL asoslari kursini muvaffaqiyatli tamomladingiz! Bu kursda siz ma'lumotlar bazasidan ma'lumot olish, filtrlash, hisoblash, jadvallarni bog'lash va ularni o'zgartirishni — bir so'z bilan aytganda, SQL tilini o'rgandingiz.

Endi siz oddiy SELECT so'rovidan tortib, oyna funksiyalarigacha bo'lgan yo'lni bosib o'tdingiz. Bu jiddiy yutuq!

📚 Kursda o'rganilgan mavzular

1. Ma'lumotlar bazasiga kirish

• Ma'lumotlar bazasi — ma'lumotlarni tartibli saqlash tizimi
• Jadval (table) — ustunlar va qatorlardan iborat
• SELECT — ma'lumot olishning asosiy operatori
• DISTINCT — takrorlanmas qiymatlarni olish

SELECT DISTINCT kategoriya FROM mahsulotlar;

2. Ma'lumotlarni filtrlash — WHERE

=, !=, <, >, <=, >=    -- Taqqoslash operatorlari
AND, OR, NOT           -- Mantiqiy operatorlar
BETWEEN, IN            -- Diapazon va ro'yxat
LIKE ('%' va '_')      -- Matn shabloni
IS NULL, IS NOT NULL   -- Bo'sh qiymatlar

SELECT nomi FROM mahsulotlar
WHERE kategoriya = 'Elektronika' AND narx < 6000000;

3. Tartiblash va cheklash

• ORDER BY — natijani ustun bo'yicha tartiblash (ASC / DESC)
• LIMIT va OFFSET — qatorlar sonini cheklash va o'tkazib yuborish

SELECT nomi, narx FROM mahsulotlar
ORDER BY narx DESC
LIMIT 3;

4. Agregat funksiyalar

• GROUP BY — qatorlarni guruhlash
• HAVING — guruhlarni filtrlash (agregat natija bo'yicha)

SELECT kategoriya, COUNT(*) FROM mahsulotlar
GROUP BY kategoriya
HAVING COUNT(*) > 1;

5. Ifodalar va funksiyalar

• Hisoblangan ustunlar — narx * soni kabi ifodalar
• Matn funksiyalari — UPPER, LOWER, LENGTH, SUBSTR, REPLACE, TRIM, ||
• Son funksiyalari — ROUND, ABS, CAST
• CASE WHEN — shartli ifoda
• Sana funksiyalari — date(), strftime()

SELECT nomi,
       CASE WHEN narx >= 1000000 THEN 'Qimmat' ELSE 'Arzon' END
FROM mahsulotlar;

6. Jadvallarni bog'lash — JOIN

• Relyatsion model — birlamchi kalit (PRIMARY KEY) va tashqi kalit (FOREIGN KEY)
• INNER JOIN — faqat mos qatorlar
• LEFT JOIN — chap jadvaldagi barcha qatorlar
• JOIN ni GROUP BY bilan birlashtirish

SELECT mijozlar.ism, mahsulotlar.nomi
FROM buyurtmalar
INNER JOIN mijozlar ON buyurtmalar.mijoz_id = mijozlar.id
INNER JOIN mahsulotlar ON buyurtmalar.mahsulot_id = mahsulotlar.id;

7. Quyi so'rovlar (subquery)

• WHERE ichida quyi so'rov
• IN va NOT IN bilan quyi so'rov
• EXISTS operatori

SELECT nomi FROM mahsulotlar
WHERE narx > (SELECT AVG(narx) FROM mahsulotlar);

8. Ma'lumotlarni o'zgartirish

INSERT INTO mahsulotlar (nomi, narx) VALUES ('Sichqoncha', 120000);
UPDATE mahsulotlar SET narx = 4500000 WHERE id = 1;
DELETE FROM mahsulotlar WHERE ombor = 0;

9. Jadvallar yaratish

• CREATE TABLE va ma'lumot tiplari (INTEGER, TEXT, REAL)
• Cheklovlar — PRIMARY KEY, NOT NULL, UNIQUE, DEFAULT

CREATE TABLE mijozlar (
    id INTEGER PRIMARY KEY,
    ism TEXT NOT NULL,
    shahar TEXT
);

10. Ilg'or mavzular

• UNION / UNION ALL / INTERSECT / EXCEPT — to'plam amallari
• WITH (CTE) — umumiy jadval ifodalari, so'rovni bo'laklarga ajratish
• Oyna funksiyalari — ROW_NUMBER(), RANK(), OVER (...)

SELECT nomi, narx,
       RANK() OVER (ORDER BY narx DESC) AS o_rin
FROM mahsulotlar;

🚀 Keyingi qadamlar

Endi siz SQL ning asoslarini puxta bilasiz! Bu bilimlar deyarli barcha ma'lumotlar bazalarida ishlaydi. Keyingi bosqichda quyidagi mavzularni o'rganishingiz mumkin:

1. Haqiqiy ma'lumotlar bazalari — biz SQLite da o'rgandik, endi PostgreSQL yoki MySQL kabi quvvatli tizimlarni sinab ko'ring. Sintaksis deyarli bir xil, lekin ular katta loyihalar uchun mo'ljallangan.
2. Indekslar (indexes) — so'rovlarni ancha tezlashtiradi. Katta jadvallarda ma'lumotni qanday tez topish kerakligini o'rganasiz.
3. Tranzaksiyalar (transactions) — BEGIN, COMMIT, ROLLBACK. Bir nechta amalni "hammasi yoki hech narsa" tamoyilida xavfsiz bajarish.
4. Ma'lumotlar bazasi dizayni va normallashtirish — jadvallarni to'g'ri bo'lib, ma'lumot takrorlanishining oldini olish. Yaxshi dizayn — ishonchli tizimning asosi.
5. Murakkabroq so'rovlar — ko'p jadvalli JOIN lar, ichma-ich quyi so'rovlar va oyna funksiyalarini chuqurroq o'zlashtirish.

💡 Maslahatlar

Amaliyot — eng yaxshi ustoz! SQL ni faqat so'rovlar yozish orqali o'rganish mumkin. Har kuni bir nechta so'rov yozib ko'ring.

O'z ma'lumotlaringiz bilan ishlang! Sevimli filmlaringiz, kitoblaringiz yoki xarajatlaringiz ro'yxatini jadvalga aylantiring va so'rovlar yozing — bu o'rganishni qiziqarli qiladi.

ORDER BY ni unutmang! Agar natija aniq tartibda bo'lishini istasangiz, doimo tartiblang — ma'lumotlar bazasi o'zicha kafolat bermaydi.

Xatolardan qo'rqmang! Noto'g'ri so'rov — bu o'rganishning bir qismi. Xatoni o'qing, tushuning va tuzating. Har bir xato sizni kuchliroq qiladi.

🏆 Muvaffaqiyat tilaymiz!

Ma'lumotlar bazalari dunyosi juda keng va qiziqarli — bugun deyarli har bir ilova, vebsayt va biznes ma'lumotlarni saqlash uchun SQL dan foydalanadi. Siz o'rgangan bu ko'nikmalar haqiqiy va talabgir!

O'rganishni davom ettiring, mashq qiling va ajoyib loyihalar yarating! 🗄️✨